ابلاغ دستورالعمل برنامه آموزش خانواده شاهد و ایثارگر

ایثارگران و رزمندگان

بنیاد شهید و امور ایثاگران دستورالعمل برنامه آموزش خانواده شاهد و ایثارگر را ابلاغ کرد. متن این دستورالعمل به نقل از ایثار به شرح زیر است.

برنامه آموزش خانواده شاهد و ایثارگر

مقدمه

امروزه مهمترین عامل نارضایتی در زندگی افراد عدم احساس آرامش و رضایت مندی از زندگی است که دلیل این موضوع میزان سلامت روان در افراد است. سلامت روان به معنای سلامت فکر و سازگاری افراد با محیط پیرامون و مقابله با فشارهای زندگی است به شکلی که فرد بتواند از تفکر و توانایی‌های خود استفاده کند، در جامعه عملکرد مناسب داشته باشد و نیازهای معمول زندگی روزمره را برآورده سازد.

آشنائی با اصول سلامت روان و به کار گیری آن در زندگی نه تنها رشد ابعاد مختلف شخصیتی و نیاز های بنیادی فرد را ممکن می سازد بلکه راهی مناسب واصولی برای پیشگیری از آسیب ها و سالم کردن محیط روانی، اجتماعی افراد است. بنابراین توجه به پیشگیری از آسیب های اجتماعی و روانی ،کسب مهارت‌های لازم و توانمندسازی در جهت مواجهه با مسائل و موقعیت های مختلف زندگی ، ارتقای توان روحی در مقابله با رویدادهای ناخوشایند، تمرین صبر و شکیبایی و بهره‌وری از فرصت‌های زندگی می‌تواند مانع از بسیاری مشکلات و در نتیجه حفظ سلامت روانی شود.

یکی از مهم ترین استراتژی ها و مداخلات اساسی در زمینه حفظ وتوسعه سلامت روان آموزش و آگاهی بخشی است. یادگیری و آموزش منجر به غنای روابط انسانی ، افزایش سلامت و رفتارهای سالم در سطح جامعه ، افزایش سطح کیفیت زندگی و رضایت از آن می شود.

بر همین اساس برگزاری دوره های آموزش خانواده بعنوان یکی از برنامه های پیشگیرانه و مداخله ای مانند سال های گذشته در اولویت برنامه های حوزه مددکاری و مشاوره قرار داشته است. در این راستا باتوجه به نتایج بدست آمده از نیازسنجی آموزشی و اطلاعات مربوط به مشکلات شایع جامعه هدف( بانک آسیب ها ) و نیز مطالعه پژوهش ها و کتب علمی،« برنامه آموزش خانواده شاهد و ایثارگر» با رویکرد ارتقاء وحفاظت ازسلامت روان ،پیشگیری وکاهش آسیب ها درجامعه ایثارگری تهیه و به شرح آتی ارائه می گردد :

ماده یک : سیاست ها

  • ۱- حفظ و توسعه بهداشت روانی و ارتقاء شاخص های سلامت روان در جامعه ایثارگران.
  • ۲- تلاش در جهت توانمند سازی و بهبود کیفیت زندگی ایثارگران.
  • ۳- پیش بینی و پیشگیری از بروز آسیب های اجتماعی و روانی ناشی از شرایط خاص ودشوار.
  • ۴- تقویت عوامل محافظ و کاهش عوامل خطر به منظور کاهش آسیب های اجتماعی و روانی.

ماده دو: هدف کلی

رشد وتوسعه ی سطح دانایی ، توانمند سازی و آموزش مهارت های زندگی برای دستیابی به سلامت و بهداشت روانی خانواده درجهت پیشگیری از آسیب های اجتماعی و حل مشکلات فردی و اجتماعی ایشان .

ماده سه : اهداف اختصاصی

  • ۱- ارتقاء سطح دانش و مهارت ایثارگران در زمینه های خانوادگی ، تربیتی و اجتماعی.
  • ۲- آموزش مهارت های ارتباطی درجهت پایداری زندگی مشترک وتقویت وثبات خانواده.
  • ۳- آموزش اصول بهداشت روانی در جهت تقویت اعتماد به نفس و امکان زندگی آگاهانه.
  • ۴- آموزش مهارت های زندگی برای افزایش توانمندی های روانی- اجتماعی.
  • ۵- آموزش مهارت های تاب آوری برای مقابله سازگارانه در بحران ها و شرایط خاص زندگی.
  • ۶- آموزش رفتارهای سلامت برای پیشگیری ازاعتیاد ،خشونت ، پرخاشگری ، تمایلات خودکشی و….

ماده چهار: جامعه مشمول

  • ۱- همسران شاهد
  • ۲- فرزندان شاهد
  • ۳- والدین شاهد ومراقبین ایشان
  • ۴-جانبازان و همسران و فرزندان آنها
  • ۵-آزادگان، همسران و فرزندان آنها

ماده پنج : نیازهای آموزشی

تعیین نیازهای آموزشی یکی ازضروریات انکارناپذیر ومهم برای پیشبرد اهداف و کمک به افزایش کارایی و اثر بخشی برنامه های آموزشی می باشدکه اجتناب از انحصارگرایی و بهره گیری ازمشارکت جامعه هدف،مددکاران ومشاوران واستفاده مؤثراز منابع محدود در برنامه ریزی آموزشی را فراهم می سازد.

برهمین اساس باهدف شناسایی نیازها و تعیین اولویت های آموزشی خانواده های شاهد و ایثارگردرسطح استان ها نظرات متخصصین و کارشناسان حوزه مددکاری و مشاوره درخصوص نیازها ، محتوا و سرفصل های آموزشی اخذ گردید . پس از بررسی و جمع بندی اطلاعات ارسالی ، نتایج حاصله به شرح جدول زیر رتبه بندی شده است:

  • عنوان رتبه الویت عنوان رتبه الویت عنوان رتبه الویت
  • فضای مجازی و آسیب های آن اول بهداشت روانی هفتم هدایت و تربیت جنسی سیزدهم
  • آسیب های اجتماعی دوم ازدواج و تشکیل خانواده هشتم سالمندی چهاردهم
  • آسیب شناسی خانواده سوم مهارت های اجتماعی نهم حقوق شهروندی پانزدهم
  • مهارت های زندگی چهارم مهارت های تاب آوری دهم مدیریت بحران شانزدهم
  • پیشگیری از اعتیاد پنجم مدیریت درروابط خانواده یازدهم آشنایی با مشکلات و محدودیت های جانبازان هفدهم
  • مهارت های فرزند پروری ششم نشاط و شادکامی دوازدهم ارزش ها و اخلاق اسلامی هیجدهم

ماده شش : سرفصل های آموزشی

آموزش هایی که خانواده های شاهد و ایثارگر نیاز دارند با توجه به پیشرفت جامعه و تغییر و تحولات سریع در نیازهای آموزشی بسیار زیاد و متنوع است. اما در این دوره براساس نتایج الویت بندی نیازهای آموزشی، سرفصل هایی که برای آنها تدوین برنامه صورت گرفته است، به شرح جداول زیرطبقه بندی شده است:

سرفصل ساعت آموزش

  • آشنایی با بهداشت و سلامت روان ۴
  • آشنایی با مهارت های تاب آوری ۶
  • آشنایی با مهارتهای زندگی ۸
  • آشنایی با دوره سالمندی ۴
  • آشنایی با ازدواج موفق ۴
  • آشنایی با آسیب شناسی خانواده ۶
  • آشنایی با خانواده متعادل ۷
  • آشنایی با آسیب های اجتماعی ۶
  • آشنایی با مهارت های اجتماعی ۶
  • جمع ۵۰

تبصره : تدریس سرفصل های آموزشی وبرنامه ریزی دوره ها براساس الویت نیازهای آموزشی خانواده های شاهدوایثارگر ، تعدادنفرات تحت پوشش تعیین شده در بودجه سالانه ، منابع تخصیصی وامکانات هراستان و مفاد وشرایط مندرج در متن برنامه اجرا شود.

سرفصل آشنایی با بهداشت و سلامت روان

ردیف موضوع محتوای آموزش
۱ سلامت روان • مفهوم سلامت وسلامت روان
• ملا کهای سلامت روان
• اهمیت سلامت روان درسلامتی و زندگی انسان
• عوامل مؤثردرحفظ سلامت روان(عوامل فردی، محیطی، اجتماعی ، اعتقادات و باورهای موجودو…)
• شناخت عوامل برهم زننده بهداشت روانی
• تأثیرات شیوه زندگی درسلامت روان ودستیابی به احساس رضایت از زندگی وشادکامی
اختلالات شایع روانی • آشنایی با اختلالات شایع (افسردگی- اضطراب- خواب- وسواس- استرس پس ازسانحه)
• شیوه های پیشگیری ومقابله با بیماریها واختلالات روانی
• شیوه های برخوردصحیح بابیماران مبتلا به اختلالات روانی

سرفصل آشنایی با مهارتهای زندگی

ردیف موضوع محتوای آموزش
۲ مهارتهای زندگی • توانایی آگاهی از خود (آشنایی با جنبه های خودشناسی، توانایی ها، محدودیت ها و استعدادهای درونی خویش به ویژه ابعاد روانی وتاثیرات آن در بهبود کیفیت زندگی در جهت طراحی ساده برای خودشناسی)
• توانایی همدلی با دیگران(آشنایی با تعریف، فواید، موانع وتکنیک های همدلی و راه کارهای تقویت آن در جهت جلوگیری از سوء تفاهم هاو بهبود روابط)
• توانایی تفکر خلاق ونقاد( آشنایی با تفکر خلاق، فواید و اهمیت آن، مراحل و روش های خلاقیت و موانع آن، شناخت تفکر نقاد، ضرورت و کاربرد آن و مراحل شکل گیری و پرورش تفکر نقاد)
• توانایی برقراری روابط بین فردی و سازگارانه(همکاری ومشارکت،اعتمادبه گروه،تشخیص مرزهای بین فردی مناسب،دوست یابی وشروع وخاتمه ارتباطات)
• توانایی برقراری رابطه مؤثر(آشنایی با فرایند و اهمیت ارتباط، عوامل موثر در ارتباط و موانع آن، گوش دادن فعال و راه کارهای حل اختلاف)
• توانایی مقابله با هیجان ها(آشنایی با مفاهیم مدیریت احساس و هیجان (تنظیم هیجانی) ،خویشتن داری، افکار برانگیزنده احساس و هیجان، فنون کنترل و ارزیابی آن و تخلیه هیجانی)
• توانایی مقابله با استرس ها( آشنایی با مفاهیم ا سترس و سطوح آن،ا سترس شغلی و محر ک های بروز آن، پیامدهایا سترس و رو شهای مقابله باآن)
• توانایی حل مسئله (آشنایی با تعریف مسئله و شیوه های رویارویی با آن، شناخت گام های فرایند حل مسئله، انواع واکنش به حل مسئله و نتیجه گیری در مورد بهترین را ه حل و ارزیابی آن)
• توانایی تصمیم گیری (آشنایی با مفهوم، اهمیت و عوامل موثر در تصمیم گیری، انواع و مراحل آن و راه کارهای تصمیم گیری درست و منطقی)
• مدیریت زمان (آشنایی با مفهوم، مراحل و روش های برنامه ربزی، ویژگی های یک برنامه خوب، مدیریت زمان و تنظیم وقت)
*علیرغم ضرورت آموزش وتدریس انواع مهارت های زندگی آموزش مهارت های حل مسئله ،توانایی تصمیم گیری ، توانایی مقابله با هیجان ها در دوره های آموزش خانواده باتوجه به نیازجامعه امروز ازاهمیت وضرورت بیشتری برخورداراست.

سرفصل آشنایی با ازدواج موفق

ردیف موضوع محتوای آموزش
۳ شروط مهم برای ازدواج • سلامت جسم و روان
• تناسب فرهنگی خانواده ها
• سوابق خانوادگی( بررسی خانواده های ازنظر سلامت روان- نحوه ارتباط اعضای خانواده شفاف ، گرم و صمیمی- خانواده های آشفته و پرخطر که مدام در حال نزاع، جر و بحث ، درگیری اند ودارای مشکلات خانوادگی می باشند )
• تشابه سطح تحصیلات و طبقاتی
• سطح درآمد(مسائل مالی و اقتصادی)
• مبانی اعتقادی
• مکان زندگی
• سابقه ازدواج قبلی
• اختلاف سنی
• تفکیک موارد قابل حل و مذاکره(اختلاف سنی، خانوادگی و ازدواج مجددو… )از موارد غیرقابل حل و مذاکره( سلامت روان ، اختلال شخصیتی و..)
• آشنایی باتنظیم قرارداد ازدواج (آشنایی با مسائل و ویژگی های نامزدی، شروط ضمن عقد، حقوق مادی زوجه، حضانت و شرایط آن، مباحث مربوط به انحلال نکاح)
مهارت های قبل از ازدواج • آمادگی‌های روانشناختی
• بهره‌مندی از بهداشت و سلامت روانی‌
• شناخت شخصی (خود شناسی)
• شناخت غریزه جنسی‌
• آشنایی با ویژگی ها و تفاوت‌های زنان و مردان
• شناخت نقش‌ها و مسئولیت‌ها‌
• آمادگی عاطفی – هیجانی
• کسب مهارت ( ابراز صمیمیت- ارتباطی- مهارت های حل اختلاف‌- تصمیم‌گیری ، اراده و…‌)

سرفصل آشنایی با خانواده متعادل

ردیف موضوع محتوای آموزش
۴ مهارت های همسرداری • مهارت های ارتباطی (آشنایی با رفتارهای کلامی و غیر کلامی مؤثر و شیوه های تسلط بر آن ها، زبان بدن و نقش آن در برقراری ارتباط)
• مهارت حل مساله وتصمیم گیری
• مهارت گفتگو (آشنایی با شیوه های صحیح گوش دادن در زندگی مشترک و ارتباطات بین فردی و عوامل مخرب و سازنده در گفت وگو)
• مهارت مذاکره (آشنایی با مفهوم مذاکره صحیح با همسر، عوامل ایجادکننده مذاکره متقابل مثبت بین همسران، همدلی وهمدردی با همسر جهت مذاکره صحیح، تصمیم گیری صحیح در خانواده و جلوگیری از پرخاشگری)
• مهارت حل تعارض (آشنایی با تعریف تعارض، دلایل، مزایا و عواقب آن، شرایط و مراحل حل تعارض، راه حل های مواجهه با آن، سبک های افراد در انتخاب شیوه های حل تعارض و رویکردهای سازنده و مخرب آن)
• مهارت دلبستگی(آشنایی با مفهوم دلبستگی، انواع و مزایای آن، را ههای مواجهه با عدم دلبستگی و شیوه های پاسخ همدلانه)
• مهارت صمیمیت(آشنایی با ابعاد صمیمیت و مسئولیت هر یک از زوجین در ایجاد آن، تفاوت بین صمیمیت، دوست داشتن، عشق و وابستگی، فرایند صمیمیت در رابطه زناشویی)
• مهارت عفو و بخشش
• مهارت مدارا کردن
• مهارت آشنایی با فیزیولوژی بدن( بهبود روابط جنسی زن و شوهر)
• مدیریت منابع مالی(آشنایی با مفهوم مدیریت مالی خانواده در قالب تفاوت درآمد و هزینه، سبک های مختلف پس انداز و مصرف، عوامل ایجاد تعارض های مالی در خانواده)
مهارت های فرزند پروری
• انواع سبک ها ی فرزندپروری
• تکنیک‌های مؤثر در فرزندپروری(آموزش مهارت‌های زندگی – بهبود مهارت‌های اجتماعی- برقراری ارتباط کلامی و غیر‌کلامی مؤثر- استفاده از تقویت‌کننده‌های مثبت- تقسیم و تشریح وظایف- خودداری از تذکرات مکرر و نصیحت‌های طولانی- عدم تحمیل عقاید خود به آنان- گوش دادن فعال در بحث و گفت‌وگو- ایجاد علایق مشترک- خود‌داری از نظارت بازپرس‌گونه- استفاده از روش تغافل- به‌کارگیری رفتار مؤدبانه همراه با صراحت و قاطعیت- استفاده از کلمات مثبت در انتقاد- نظرخواهی در موارد ممکن)
• عوامل موثر در بروزمشکلات رفتاری فرزندان (تربیت ضعیف فرزند ـ تعارض های خانوادگی ـ طلاق ـ فقدان روابط مثبت گرم ـ دلبستگی نا ایمن ـ انضباط سخت و شدید ، نا مناسب و بی ثبات ـ نظارت نا کافی- عدم احساس امنیت وارتباطات ضعیف فرزندان )
• آشنایی باروش های هدایت وتربیت جنسی فرزندان(سن مناسب فرزندان درخصوص آموزش تربیت جنسی-نحوه برخورد والدین به کنجکاوی های جنسی فرزندان-اصول اساسی درتربیت جنسی فرزندان)

سرفصل آشنایی بامهارت های اجتماعی

ردیف موضوع محتوای آموزش
۵ مهارت های اجتماعی • مفهوم مهارت های اجتماعی وویژگی های افراددارای مهارت های اجتماعی(حساسیت اجتماعی- بینش اجتماعی- فهم اجتماعی- بینش روانشناختی – ایفای نقش- قضاوت اخلاقی – روابط اجتماعی- ارتباط- حل مسأله اجتماعی و….)
• مهارت های اجتماعی پایه واولیه برای فرزندان( ارتباط چشمی- بیانات چهره ای- رعایت کردن فاصله مناسب نسبت به دیگران- چگونگی صدا- احوالپرسی با دیگران- گفتگو کردن- یافتن نقاط مشترک -بازی و کار کردن با دیگران- جلب توجه و یا درخواست کمک- حل تعارضات درونی- عذرخواهی کردن -آراستگی و بهداشت و….)
• انواع مهارت های اجتماعی(توانایی حفظ آرامش در موقعیت های اجتماعی- مهارت گوش دادن: هنر ارتباط- همدلی و علاقه نشان دادن به موقعیت های دیگران- دانستن چگونگی ایجاد یک ارتباط- دانستن اینکه چه مدت زمان و چقدر در مورد خودتان صحبت کنید (خود افشاگری)- به چشمان طرف مقابل نگاه کنید و لبخند بزنید و….)
حقوق واصول شهروندی • تعریف حقوق شهروندی
• انواع حقوق شهروندی( مدنی- اجتماعی – فرهنگی- اقتصادی – قضایی- سیاسی )
• قوانین مربوط به حقوق شهروندی
• وظایف واصول شهروندی(رفتارهای پسندیده دربرقراری ارتباط ،منزل ومهمانی،رانندگی،مکان های عمومی و…)

سرفصل آشنایی با مهارت های تاب آوری

ردیف موضوع محتوای آموزش
۶ مهارت های تاب آوری ومداخله دربحران • تعریف تاب آوری و ویژگیهای افراد تاب آور(شایستگی اجتماعی-مهارتهای حل مسئله ـ آینده نگری ـ خودکارآمدی )
• ویژگی های محیط های تاب آور (انتظارات مثبت ـ پیوند های مهربانانه « حمایت ـ دلسوزی ـ شنیدن و درک کردن ـ باور به دیگران ـ اعتماد و ایمنی »)
• ویژگی های خانواده های تاب آور (تعهد ـ انسجام ـ سازگاری پذیری ـ معنویات ـ پیوستگی ـ مدیریت منابع « استفاده مناسب از و قت ، پول ، کنترل استرس و ….»)
• عوامل افزایش تاب آفرینی (برنامه ریزی ـ همیاری ـ یادگیری براساس تجربه ـ اختصاص زمانی برای از هم لذت بردن )
• گامهایی برای تقویت تاب آوری وروشهای سازگاری و کار آمدی افراد نسبت به بحرانهای زندگی( افزایش پیوند جویی « افزایش روابط با افراد دیگر » ـ آموزش و مهارت های زندگی ـ فراهم سازی مهربانی و حمایتگری ـ داشتن تعهد و انتظارات بالا با نگاه واقع گرایانه ـ فراهم سازی فرصت هایی برای مشارکت )
• خانواده و مدیریت بحران(آشنایی با مفهوم و پیامدهای ناشی از بحران در خانواده، اقدامات پس از وقوع بحران، مشارکت خانواده در شرایط بحرانی، مدیریت بحران در خانواده و شناخت شیوه های مقابله با بحرا ن)

سرفصل آشنایی بادوره سالمندی

ردیف موضوع محتوای آموزش
۷ سالمندی • تغییرات دوران سالمندی(جسمانی:تغییرات حسی- تغییرات استخوانی و ماهیچه ای- عملکرد حرکتی- تغییرات جنسی- تغییراتی در سیستم اعصاب مرکزی و هورمون ها- تغییرات در عملکرد سیستم قلبی /عروقی)، (شناختی: حافظه- زبان- عملکردهای شناختی/ اجرایی- پردازش اطلاعات)، ( هیجانی)- (اجتماعی)-(رفتاری)
• بیماری ها واختلالات دوران سالمندی (بیماریهای روان شناختی: دمانس و آلزایمر ، افسردگی ، اختلالات اضطرابی ، دلیریوم، اختلالات خواب و …) ،( بیماریهای فیزیکی : فشار خون ، چربی ، بیماریهای قلبی و عروقی ، بیماریهای دستگاه گوارش ، کم شنوائی، بیماری مفصلی، غدد داخلی ، دیابت- بی اختیاری ادرار، دگر گونی حس بویایی- اختلالات بینایی)
• عامل های مخاطره آمیز زیستی (رفتارهای بیماری زا : سیگار کشیدن ، الکل و مواد مخدر، چاقی ، فشار خون ، خصومت ، فشار کار ، رفتار جنسی)،
• رفتارهای پیشگیرانه (رژیم غذائی، ورزش، واکسیناسیون، آسپرین، کاهش چاقی، حمایت اجتماعی، کنترل درونی، افزایش مراقبت از خود ،ویژگیهای فیزیکی محیط سالمند)
• آشنائی با تست های استاندارد بررسی وضعیت سلامت جسمی وآزمایشات طبی لازم دوره ای در سالمندان

سرفصل آسیب شناسی خانواده

ردیف موضوع محتوای آموزش
۸ تهدید های استحکام و ثبات خانواده • پدیده بی اعتنایی(آشنایی با نقش همسر در زندگی و مفهوم بی اعتنایی، آثار بی اعتنایی همسران نسبت به یک دیگر، ویژگیهای زنان در معرض ابتلای بی اعتنایی، دلایل بی اعتنایی همسران، انواع ابراز وجود و انتخاب بهترین آن توسط همسران و پیش گیری از بی اعتنایی همسران)
• پدیده لجبازی (آشنایی با مفهوم لجبازی و علل لجاجت، نشانه های لجبازی و آثار منفی آن در زندگی، راه های از میان بردن لجبازی در خانواده و شیوه های تبدیل شدن به یک فرد بالغ و کامل)
• پدیده طلاق عاطفی(آشنایی با مراحل شکل گیری طلاق عاطفی، تأثیر عوامل رفتاری، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیستی و غریزی بر طلاق عاطفی و راه های پیش گیری از آن)
• بی وفایی زناشویی(آشنایی با تعریف بی وفایی در زندگی زناشویی و پیامدهای آن، دلایل بی وفایی مردان یازنان و مراحل شکل گیری آن، واکنش ها و نحوه مواجهه و پیشگیری از بی وفایی مردان یا زنان)
• پدیده بدبینی یا پارانوئید (آشنایی با بدبینی و انواع آن، خصوصیات اخلاقی بیمار بدبین، ریشه های بدبینی به همسر و مرز بین بدبینی و مراقبت از همسر، عوامل بدبینی و را ههای مقابله با آن، درمان بدبینی و منفی نگری)
• همسر وسواسی(آشنایی با تعریف وسواس و انواع آن، وسواس فکری و عملی، ریش ههای خانوادگی وسواس و درمان آن)
• همسرآزاری(انواع همسر آزاری، ریشه و علت اصلی همسر آزاری پیامدهای همسر آزاری، راهکارها و پیشنهادها)
• طلاق(آشنایی با مفهوم طلاق، چالش ها، تهدیدها و عوامل تسهیل کننده طلاق، پیامدهای وبحران های پس ازطلاق،راه های پیشگیری ازآن)

سرفصل آسیب های اجتماعی

ردیف موضوع محتوای آموزش
۹ رفتارهای پرخطر • اعتیادبه بازیهای رایانه ای وشیوع رفتارهای خشونت آمیز(آشنایی با بازی های رایانه ای و انواع آن،آسیب های جسمی، روانی، تربیتی، بازی های رایانه ای بر نوجوانان، راه کار های مناسب جهت کاهش مضرات بازی های رایانه ای)
• استفاده نامناسب از فضای مجازی(ارتباط نامناسب کلامی، تبادل عکس وفیلم های نامناسب دراینترنت،استفاده از سایت هاوشبکه های اجتماعی نامناسب ، شیوع دوستی های نامناسب،پیام های وسوسه آمیز، ناپسند، خشن یا تهدیدآمیز و …در فضاهای مجازی، توصیه های لازم وضروری برای پیشگیری)
• شرکت درمیهمانی های کنترل نشده (آشنایی بامسائل ونیازهای جوانان،خطرات میهمانی های کنترل نشده برای جوانان، شیوه های صحیح برخورد خانواده با شرکت جوانان درمیهمانی های کنترل نشده)
• عضویت درشرکت های هرمی(آشنایی با ماهیت شرکت های هرمی و آسیب های آنها، نحوه برخورد با عضویت نوجوان در شرکت های هرمی)
• گرایش به عرفانهای نوظهور(آشنایی بامفهوم،ریشه ها،علل به وجودآمدن،آسیب های ناشی ازعرفان های نوظهور در خانواده و جامعه،نمادهای گروه های شیطا ن پرستی، راه های مقابله با شیطا ن پرستی و نحوه تعامل و محافظت از نوجوانان وجوانان در برابر عرفان های نوظهور)
• فرارمنزل(آشنایی عوامل فردی، خانوادگی،اجتماعی فرارمنزل نوجوانان وباراه کارهای پیشگیری ازآن)
• رفتارهای جنسی ناسالم وپرخطر(پیشگیری ازرفتارجنسی غیرایمن (حفاظت نشده) ، زود هنگام وایدز)
• سبک های زندگی ناهنجار(زندگی درخانه های مجردی،همخانگی باجنس مخالف یاازدواج سفید و..)
• مصرف الکل(مفهوم اعتیاد به الکل،علائم ، نشانه ها وعوارض مصرف آن، عوامل موثر بر روی آوردن افراد به الکل و روش های پیشگیری ودرمان )
• استعمال ومصرف قلیان (عوارض کوتاه مدت وبلندمدت مصرف آن وباورهای غلط درزمینه مصرف قلیان روش های ترک آن)
اعتیاد و وابستگی به مواد • انواع مواداعتیادآورسنتی وصنعتی و علائم واثرات آن
• مراحل وابسته شدن یا اعتیاد : (مرحله مصرف اتفاقی– مرحله مصرف گاه به گاه – مرحله سوءمصرف مواد – مرحله وابستگی)
• باورهای غلط درزمینه مصرف مواد
• آشنایی با آسیب ها و عوارض ناشی از مصرف مواد(جسمانی- روانی- خانوادگی- اجتماعی)
• زمینه های گرایش به مواد اعتیاد آور( عوامل خطر )
• روش های پیشگیری از مصرف مواد(روش ایجاد ترس و نگرانی- روش آگاه سازی- روش پرورش عاطفی – روش تأثیر اجتماعی – روش آموزش مهارت های زندگی – روش جایگزین- روش محیطی- اجتماعی )
• درمان اعتیاد و توانمندسازی افراد ( آشنایی با ضرورت و هدف درمان، روش های ترک اعتیاد و مراحل آن، نقش فعالیت های بدنی در درمان اعتیاد)

ماده هفت : تشکیلات و وظایف

  • الف) شورای سیاست گزاری آموزش خانواده: به منظور سیاست گزاری، ایجاد هماهنگی، پشتیبانی و نظارت بر اجرای این برنامه، شورای سیاست گزاری آموزش خانواده زیر نظر معاونت تعاون و امور اجتماعی با عضویت نمایندگان معاونت فرهنگی و بهداشت و درمان تشکیل می شود و دبیرخانه آن در اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره خواهد بود.
  • ب)کمیسیون آموزش خانواده: به منظور برنامه ریزی برای اجرای مطلوب این برنامه ، کمیسیون آموزش خانواده در استان زیر نظر مدیرکل با عضویت معاونین تعاون و امور اجتماعی، فرهنگی و بهداشت و درمان تشکیل می گردد و رئیس اداره مددکاری و مشاوره استان دبیر کمیسیون آموزش خانواده خواهد بود.
  • ج) ستاد اجرایی آموزش خانواده: به منظور اجرای دقیق مفاد برنامه و تصمیمات اتخاذ شده در استان، ستاد اجرایی آموزش خانواده زیر نظر رئیس بنیاد و با عضویت حوزه های مرتبط در شهرستان تشکیل خواهد شد ومسئول مددکاری شهرستان دبیر ستاد اجرایی آموزش خانواده خواهدبود.

تبصره: حضور متخصصین و کارشناسان مرتبط درحوزه سلامت روان به منظور برنامه ریزی و اجرای مطلوب دوره ها در کمیسیون و ستاد اجرایی آموزش خانواده ضروری است.

وظایف کمیسیون آموزش خانواده

۱-بررسی برنامه ابلاغی آموزش خانواده در کمیسیون استان و اتخاذ تصمیم درخصوص نحوه اجرای آن در شهرستان های تابعه.
۲- ابلاغ برنامه و رهنمودهای اجرایی کمیسیون استان به ادارات تابعه در شهرستان ها.
۳- اعلام سهمیه آموزشی به تفکیک گروههای مختلف جامعه هدف برحسب نیازهای آموزشی هر شهرستان.
۴-نظارت، بررسی و ارایه طریق در زمینه برنامه ریزی و نحوه اجرای دوره از نظر ( تأییدمدرسین ،نحوه تدریس ، کیفیت مدیریت مدیران دوره، طبقه بندی مخاطبین، موضوعات آموزشی ، امکانات و فضای آموزشی و…).
۵-تمهیدات لازم در خصوص تشکیل جلسات هماهنگی مدرسین و مدیران دوره در سطح استان.
۶- طرح مسائل و مشکلات مطروحه ستاد اجرایی شهرستان ها در کمیسیون و اتخاذ تصمیمات لازم به منظور رفع موانع موجود برای برگزاری دوره ها.

تبصره : تشکیل جلسات کمیسیون آموزش خانواده قبل از شروع دوره، حین برگزاری دوره و در پایان دوره (مجموعاً ۴جلسه درسال) الزامی بوده و می بایست صورتجلسات کمیسیون آموزش خانواده طبق فرم شماره ( ۱ ) تهیه و تنظیم و تاکیدا” با امضای اعضای کمیسیون به ستاد مرکز ارسال شود.

وظایف ستاد اجرایی آموزش خانواده

۱-بررسی برنامه آموزش خانواده و اتخاذ تصمیم درباره نحوه اجرای دوره ها در شهرستان.
۲-ایجاد هماهنگی و فراهم نمودن تسهیلات لازم برای برگزاری دوره ها.
۳- طبقه بندی مخاطبین به تفکیک گروههای شاهد و ایثارگر بر اساس نیاز آموزشی ایشان.
۴-تعیین مدیر دوره واساتید مجرب وکار آزموده ومعرفی آنها برای اعلام نظربه استان.
۵-تعیین زمان و مکان تشکیل کلاس ها به تناسب نیاز مخاطبین درشهرستان.
۶- نظارت دقیق بر کم و کیف تشکیل کلاس ها و برطرف نمودن موانع و مشکلات احتمالی در برگزاری کلاس ها.

تبصره: تشکیل جلسات ستاد اجرایی آموزش خانواده قبل از شروع دوره ، حین برگزاری دوره و در پایان دوره الزامی بوده ومی بایست صورتجلسات ستاد اجرایی آموزش خانواده طبق فرم شماره ( ۲ ) تهیه و تنظیم و تاکیدا” با امضای اعضای ستاد به استان ارسال شود.

ماده هشت : فرآیند اجرایی

۱-تشکیل کمیسیون آموزش خانواده در استان و ارسال صورتجلسات به ستاد مرکز طبق فرم شماره (۱).
۲-ابلاغ برنامه آموزش خانواده و توزیع اعتبارتخصیصی و نفرات تحت پوشش برنامه به شهرستان های تابعه .
۳-تشکیل ستاد اجرایی آموزش خانواده در شهرستان ها واتخاذ تصمیم درخصوص برنامه ریزی ونحوه اجرای دوره های آموزش خانواده طبق فرم شماره (۲).
۴-تهیه لیست شرکت کنندگان در کلاس های آموزش خانواده بر حسب نیازآموزشی وسایر ویژگی های افراد مشمول برنامه.
۵- تهیه و ارسال جمع بندی جلسات اجرایی شهرستانها به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره طبق فرم شماره(۳).
۶- شناسایی و انتخاب اساتید و مدیران دوره با رعایت شرایط احراز توسط مسئول مددکاری شهرستان و معرفی برای اعلام نظر به استان طبق فرم های شماره (۴ )و( ۶) .
۷-انعقاد قرارداد با اساتید ومدیران دوره تأیید شده،توسط مسئول مددکاری شهرستان .
۸- تشکیل جلسات هماهنگی و توجیهی با مدیران دوره درسطح استان و ارائه برنامه های آموزشی به منظور اجرای دقیق سرفصل ها.
۹-برگزاری جلسات هماهنگی با اساتید به منظور وحدت رویه و ارائه مطالب آموزشی درسطح استان .
۱۰- تهیه و ارسال لیست مشخصات مدرسین و مدیران دوره تأیید شده طبق فرم های شماره (۵)و (۷)به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره.
۱۱-برنامه ریزی و تهیه جدول زمانبندی کلاس های آموزش خانواده طبق فرم شماره (۸) و ارسال آن به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره.
۱۲-ارسال دعوتنامه به افراد تحت آموزش واطلاع رسانی از زمان ،مکان،تاریخ برگزاری وموضوع آموزشی کلاس های شهرستان .
۱۳- برگزاری دوره های آموزش خانواده در شهرستانهای تابعه استان.
۱۴-تهیه لیست حضور و غیاب ( به تفکیک مخاطبین ) و ارسال آن به استان طبق فرم شماره(۹).
۱۵- انجام نظرسنجی از شرکت کنندگان دوره های آموزش خانواده در شهرستان طبق فرم شماره(۱۲)وجمع بندی و ارسال آن به استان طبق فرم شماره(۱۳) درپایان دوره های آموزشی.
۱۶-جمع بندی نتایج نظرسنجی از شرکت کنندگان دوره های آموزش خانواده شهرستان های تابعه در استان طبق فرم شماره( ۱۳) وارسال آن به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره درپایان سال.
۱۷- نظارت بر برگزاری دوره های آموزشی از طریق بازدیدهای شهرستانی توسط رئیس اداره مددکاری ومشاوره استان.
۱۸-تهیه و ارسال گزارش برنامه های آموزشی در پایان دوره به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره طبق فرم شماره(۱۰) .
۱۹-جمع بندی وارسال گزارش جذب مشارکت سایر دستگاه ها وسازمان ها توسط استان در پایان سال به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره طبق فرم شماره(۱۱) .

ماده نه : منابع انسانی

اگرچه عوامل انسانی زیادی ممکن است دراجرای دوره های آموزشی مشارکت وهمکاری داشته باشند، لیکن بطور کلی می توان گفت مدرسین ،مدیران دوره وشرکت کنندگان دردوره ها عناصر اساسی یک برنامه آموزشی می باشند که نحوه انتخاب آن ها تأثیرعمیقی برکیفیت دوره های آموزشی می گذارد وازاین رو می بایست نهایت دقت وتوجه مبذول گردد.
الف) شرایط احراز مدرسین
۱- دارا بودن مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد ودکتری در رشته های علوم رفتاری و اجتماعی.
۲- سابقه سه سال تدریس درکارگاه ها وکلاس های آموزشی.
۳- آشنایی با ویژگی ها وخصوصیات خانواده های شاهد و ایثارگر.
۴- داشتن فن بیان و مهارت های تدریس و استفاده از فناوری اطلاعات.
۵- تسلط علمی وآشنایی کافی با موضوع مورد تدریس.
۶-توانایی برقراری ارتباط مؤثر با شرکت گنندگان.
ب) شرایط احراز مدیر دوره
۱ ـ داشتن سابقه مدیریت آموزشی ( حداقل دو دوره ).
۲ ـ دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی (ترجیحاً رشته مدیریت آموزشی)
۳ ـ متعهد و آشنا به امورخانواده های شاهد و ایثارگران.
ج) انتخاب شرکت کنندگان
۱- شناسایی ومعرفی افراد نیازمند به آموزش سلامت روان ازطریق واحدهای مددکاری ،مشاوره وسایرحوزه ها.
۲- شناسایی وایجاد احساس نیاز درگروه های درمعرض آسیب وآسیب دیده برای شرکت دردوره های آموزشی.
۳-دعوت از افرادی که نیازبه آموزش خانواده ومباحث مربوطه دارند برای شرکت در دوره های آموزشی .
۴- انتخاب وطبقه بندی شرکت کنندگان دوره های آموزشی باتوجه به نوع نیاز آموزشی ایشان وخصوصیاتی همچون میزان تحصیلات،سن ،جنسیت، شغل ،وظایف ومسئولیت ها ،شرایط ویژه جسمی- روانی ونسبت ایثارگری.
تبصره:برای ترغیب شرکت کنندگان و ایجاد علاقمندی و مشارکت فعال آنان در جلسات آموزشی از شیوه های انگیزشی استفاده شود.

ماده ده: شیوه های آموزشی

یکی از مهم‌ترین مسائل برنامه ریزی آموزشی پرداختن به شیوه‌هایی است که بتواند مطالب آموزشی را به سادگی هر چه تمام‌تر به شرکت کنندگان انتقال دهد.تجارب دوره های پیشین نشان داده است که مدرسین اغلب از شیوه سخنرانی استفاده می کنند،در صورتی که شیوه های متعددی نظیر پرسش و پاسخ، بحث گروهی، روش کارگاهی، نمایش فیلم، ایفای نقش، دریافت تجربیات مؤثر شرکت کنندگان درمورد مسائل ، شیوه های عملی وکاربردی برای روبرو شدن با مشکلات همراه با نمونه ، ارائه نتایج تحقیقات و یافته های جدید، رهنمود لازم برای موارد خاص و … می تواند تأثیر بیشتری داشته باشد.برهمین اساس توصیه می شود به منظور جذب و استقبال مخاطبین واثر بخشی دوره ها ،مدرسین ازشیوه سخنرانی صرف خودداری نموده واز شیوه های متنوع وفعال ذکر شده استفاده نمایند . مضافاً این که درتشکیل جلسات آموزشی موارد حائز اهمیت زیرلحاظ گردد:

  • ۱-تعداد شرکت کنندگان هرکلاس برای داشتن حداکثر بازدهی آموزشی ۳۰نفر می باشد.
  • ۲- میزان ساعت آموزشی هرجلسه آموزشی ۹۰ دقیقه است.
  • ۳- تعداد شرکت کنندگان درگردهمایی آموزشی ۱۰۰ نفر و مدت زمان جلسه آموزشی ۴ ساعت می باشد.
  • ۴-زمان تشکیل کلاسها به شکلی برنامه ریزی شود تا مخاطبین با فراغ خاطر آمادگی لازم برای حضور در کلاسها را داشته باشند.

تبصره : برگزاری گردهمایی های آموزشی می بایست با اخذ مجوز از اداره کل مددکاری و مشاوره انجام پذیرد.

ماده یازده : ارائه مطالب آموزشی

انتخاب محتوا و چگونگی ارائه مطالب آموزشی ازاهمیت وحساسیت فوق العاده ای برخوردار است چراکه انتخاب صحیح محتوا ونحوه ارائه آن در دوره های آموزشی منجر به رسیدن به اهداف مورد انتظارودرنتیجه برطرف کردن نیازهای آموزشی می شود، لذا در ارائه مطالب آموزشی توجه به نکات اساسی زیر ضروری است :

۱- محتوا ومطالب آموزشی ارائه شده، باید مهمترین نیاز های آموزشی مخاطبین را به صورت عملی و کاربردی پوشش دهد.
۲- درارائه مطالب آموزشی توسط مدرس باید از محتوای علمی جدید و به روز استفاده گردد و از مطالب تکراری خودداری شود.
۳- مطالب آموزشی به صورت ساده و قابل فهم با توجه به خصوصیاتی همچون میزان تحصیلات،سن ،جنسیت،شغل ،وظایف ومسئولیت ها ، شرایط ویژه جسمی- روانی ، فرهنگ بومی هرمنطقه ونسبت ایثارگری شرکت کنندگان ارائه گردد.
۴- مطالب آموزشی با رعایت و حفظ پیوستگی و در نظر گرفتن پیش نیازهای هر مبحث ارائه شود.
۵-رعایت نظم وزمان درپرداختن به مباحث اصلی الزامی است و از وارد شدن به بحث های فرعی وحاشیه ای و همچنین پرسش ها ومطالبی که با اهداف کلاس وکارگاه ارتباط ندارد،اجتناب گردد.
۶-درآغاز هرکلاس آموزشی به منظور تعیین دانش پایه شرکت کنندگان وهمچنین استفاده ازمحتوای متناسب سطح آن ها، یک ارزیابی ورودی درخصوص موضوعات تدریسی با طرح چند سوال سنجیده توسط مدرس انجام شود.
۷- درپایان جلسات آموزشی هرکلاس ،به منظورسنجش اثربخشی و میزان پیشرفت شرکت کنندگان ارزیابی توسط مدرس انجام شود.

تبصره : ارائه و تأکید موارد مطروحه فوق در جلسات هماهنگی مدرسین ، به منظور تحقق اهداف پیش بینی شده دوره های آموزش خانواده شاهد و ایثارگر الزامی است.

ماده دوازده : امکانات و فضای آموزشی

پیش بینی صحیح ومطلوب امکانات وفضای آموزشی یکی از مهمترین جنبه های ضمانت اجرایی دوره های آموزشی به حساب می آید، لذا درتعیین وپیش بینی امکانات توجه به الزامات زیر حائزاهمیت است:

۱-تأمین فضای مناسب با امکانات وتجهیزات آموزشی لازم از قبیل (میز، صندلی، تابلو،نورکافی،تهویه مناسب و …) برای برگزاری دوره های آموزشی.
۲- اجتناب از تشکیل کلاس ها در مکان هایی از قبیل (نمازخانه – سالن آمفی تئاتر – سالن اجتماعات و …) که تمرکز مخاطبین را مختل نموده و باعث کاهش کیفیت آموزش دوره ها می گردد .
۳-تأمین امکانات مورد نیاز صوتی و تصویری ،بسته آموزشی و ….
۴-در جلسات آموزشی از شرکت کنندگان پذیرایی ساده ومقبول به عمل آید.

ماده سیزده : امور مالی و پشتیبانی

هزینه های اجرای طرح از محل اعتبارات اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره ( آموزش و پیشگیری از آسیب‌های روانی- اجتماعی ) با رعایت مقررات مالی بنیاد پرداخت می شود.

ماده چهارده:ملاحظات اساسی

۱-دربرنامه ریزی دوره های آموزشی ازنظر( اطلاع رسانی ، توجه به نیازهای آموزشی جامعه مشمول برنامه ، تشکیل کلاس ها و…) رعایت تعادل ونسبت جذب گروه های ایثارگری الزامی است.
۲-در برنامه ریزی و اجرای دوره های آموزش خانواده توجه به کیفیت و اثر بخشی دوره ها ضروری و حائز اهمیت می باشد لذا مطلوب است از تراکم و ازدحام جمعیت در جلسات آموزشی که هیچ گونه تأثیری در ارزشیابی عملکرد فعالیت آموزش خانواده نداشته، خودداری شود .
۳-کلاس ها وارائه موضوعات آموزشی با توجه به خصوصیاتی همچون میزان تحصیلات،سن ،جنسیت، شغل ،وظایف و مسئولیت ها ، شرایط ویژه جسمی- روانی ، فرهنگ بومی هرمنطقه ونسبت ایثارگری شرکت کنندگان تشکیل گردد.
۴-نظارت دقیق برعملکرد مدرسین آموزش خانواده ازنظر (مهارت های تدریس ،تسلط علمی وآشنایی کافی با موضوع مورد تدریس ،توانایی برقراری ارتباط مؤثر با شرکت گنندگان ، خودداری از مطالب تکراری و….) توسط رئیس اداره مددکاری ومشاوره استان ،مسئول مددکاری شهرستان به همراه مدیردوره اعمال شود.
۵-تدریس سرفصل ها ی آموزشی و برنامه ریزی دوره ها براساس الویت نیازهای آموزشی خانواده ها ، تعدادنفرات تحت پوشش تعیین شده دربودجه سالانه ، منابع تخصیصی وامکانات هراستان و مفاد وشرایط مندرج در متن برنامه اجرا شود.
۶-در برنامه های آموزش وپیشگیری ازآسیب ها هیچ گونه آموزش غیر حضوری دراستان برنامه ریزی نشده است. بنابراین مطلوب است اعتبارات تخصیصی فقط برای برگزاری دوره های آموزش حضوری صرف شده و از تهیه بروشور، پوستر ، کتاب و … اجتناب شود.
۷- جلساتی که در قالب مشاوره گروهی ، مددکاری گروهی، دیدارهای طرح سپاس ، آموزش معتمدین معین ، همیار وصل ، همیار امید ، مراسم و مناسبت ها و … ارائه می گردد ازنظر هدف برنامه ، سیاست های اجرایی ، جامعه مشمول طرح و… بسیار متفاوت و خارج از برنامه آموزش خانواده است . بنابراین نباید جلسات مذکور در عملکرد و اعتبارات مربوط به دوره های آموزش خانواده لحاظ شود.
۸-گزارش دوره های آموزش خانواده که با استفاده از مشارکت سایر دستگاه ها و سازمان ها برگزار می شود، می بایست در قالب فرم شماره (۱۱ ) به صورت مجزا وسالانه پس از جمع بندی توسط استان به اداره کل مددکاری اجتماعی ومشاوره ارائه شود.
۹- به منظور سنجش کیفیت دوره های برگزار شده و ارتقاء سطح اثر بخشی دربرنامه های آتی فرم نظرسنجی تهیه گردیده است که لازم است پس از پایان هر دوره آموزشی توسط شرکت کنندگان تکمیل و پس از جمع بندی(شهرستان واستان) به اداره کل مددکاری اجتماعی و مشاوره ارسال گردد.
۱۰- در راستای تداوم و استمرار برگزاری دوره های آموزش خانواده در استان و شهرستان های تابعه ، ضمن ایجاد هماهنگی با حوزه های مختلف بهداشت و درمان و فرهنگی و آموزشی تمهیداتی اتخاذ گردد تا از امکانات و منابع موجود حوزه های مذکور استفاده شود.
۱۱-در ارزشیابی عملکرد دوره های آموزش خانواده ،گزارش های که از طریق سیستم اتوماسیون اداری ارسال شده اند، بررسی ولحاظ می گردد. لذا از ارسال گزارش های فیزیکی تأکیداً اجتناب شود.

به این مطلب امتیاز دهید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.